چند روز پیش، خبری در یکی از کانالهای سینمایی منتشر شد مبنی بر اینکه روحالله حسینی از معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی کنار گذاشته خواهد شد و محمدمهدی طباطبایینژاد جایگزین او میشود.
شنیدهها حاکی از آن است که سید محمدمهدی طباطبایینژاد، معاون سابق نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی در دولت روحانی، بار دیگر در آستانه بازگشت به این سمت قرار دارد.
سابقه همکاری؛ از انتصاب تا خداحافظی اجباری
طباطبایینژاد یکی از مدیران میانی سینمای ایران در دولت تدبیر و امید بود که در سال ۱۳۹۶ با حکم «حسین انتظامی»، رئیس وقت سازمان سینمایی، به عنوان معاون نظارت و ارزشیابی این سازمان منصوب شد. او همچنین دبیری سیونهمین جشنواره فیلم فجر و ریاست شورای عالی اکران را نیز بر عهده داشت.
با این حال، دوران مسئولیت او در این سمت با فراز و نشیبهای زیادی همراه بود و در نهایت با مخالفت سازمان صداوسیما برای تمدید مأموریتش، به این سازمان بازگشت. به عبارت دیگر، پایان کار او در سازمان سینمایی، اجباری و ناشی از اختلافات فراقوهای محصول دوران مدیریتش بود.
ماجرای بازنشستگی؛ مانع قانونی بر سر راه بازگشت
شنیدهها حاکی از آن است که طباطبایینژاد در حال حاضر در زمره بازنشستگان سازمان صداوسیما قرار دارد. بر اساس قانون منع به کارگیری بازنشستگان که در سالهای اخیر با جدیت توسط دستگاههای نظارتی پیگیری میشود، مدیران بازنشسته اجازه تصدی پستهای دولتی و حاکمیتی را ندارند.
این در حالی است که پیش از این نیز در سال ۱۳۹۷، پس از ابلاغ همین قانون، محمدمهدی حیدریان از ریاست سازمان سینمایی کنار رفت و به جای او حسین انتظامی – که به تازگی به عنوان معاون توسعه وزارت ارشاد منصوب شده است – به عنوان سرپرست سازمان سینمایی منصوب شد. این جابهجایی دقیقاً به دلیل اعمال قانون منع به کارگیری بازنشستگان صورت گرفته بود.
بازگشت احتمالی طباطبایینژاد با فشار حسین انتظامی به سازمان سینمایی اگر محقق شود، میتواند پیامدهای مهمی داشته باشد. از یک سو، اگر او واقعاً بازنشسته باشد، این انتصاب نقض آشکار قانون منع به کارگیری بازنشستگان خواهد بود و میتواند واکنشهای تندی از سوی دستگاههای نظارتی و حتی مجلس به دنبال داشته باشد.
آنچه مسلم است، باید منتظر ماند و دید که آیا وزارت ارشاد حاضر است با توجه به این حساسیتها، بار دیگر طباطبایینژاد را به معاونت نظارت و ارزشیابی منصوب کند یا اینکه گزینههای دیگری را مد نظر قرار خواهد داد.
طباطبایینژاد در برههای حساس سکان معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی را در دست گرفت؛ روزگاری که سینمای ایران با سه چالش بزرگ دستبهگریبان بود: همهگیری کرونا، اختلافات میاننهادی بر سر نظارت بر شبکه نمایش خانگی و آثار سینمایی و برگزاری یک جشنواره پرحاشیه. او در این سه بحران چهرهای ناکارآمد بود.
حالا با توجه به شایعاتی مبنی بر بازگشت او به سازمان سینمایی و احراز دوباره مقام معاونت نظارت و ارزشیابی، این گزارش به بررسی عملکرد کوتاه اما پرحاشیه «سید محمدمهدی طباطبایینژاد» در آن دوره میپردازد.
مهمترین انتقادات وارد شده به این مدیر سینمایی را میتوان در چهار محور اصلی طبقهبندی و تحلیل کرد:
- مدیریت اکران در دوران کرونا
- مواضع او درباره نظارت بر ویاودیها (شبکه نمایش خانگی)
- حواشی شورای صنفی نمایش و صدور پروانه نمایشهای غیرعقلایی
- درگیری نهادی با صداوسیما
بررسیها نشان میدهد که اگرچه بخشی از انتقادات ریشه در اختلافات میانسازمانی و فضای ملتهب سیاسی-فرهنگی آن دوره داشته، اما ضعف در مدیریت تعارضات، اظهارنظرهای حاشیهساز و ناتوانی در ایجاد اجماع میان نهادهای متولی، از جمله نقاط آسیبپذیر عملکرد او به شمار میرود.
چالشهای نظارت و ارزشیابی سینما در دولت روحانی
معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یکی از حساسترین پستهای مدیریتی در عرصه فرهنگ و هنر ایران است. این معاونت مسئولیت صدور پروانه ساخت، نظارت بر محتوای آثار سینمایی و نمایش خانگی، و مدیریت فرآیند اکران را بر عهده دارد.
در دولت دوازدهم، حسین انتظامی به عنوان رئیس سازمان سینمایی سید محمدمهدی طباطبایینژاد را پس از حواشی فراوان «ابراهیم داروغهزاده» به عنوان معاون نظارت و ارزشیابی برگزید تا ادامه مسیر پرحاشیه داروغهزاده که به صورت دائمی چالشهای گستردهای با نهادهای بالادستی داشت، برطرف شود.
طباطبایینژاد که پیش از این سابقه فعالیت در سازمان صداوسیما را داشت، در فاصله سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹ در این مسئولیت حضور یافت. او همچنین دبیری سی و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر و ریاست شورای عالی اکران را نیز بر عهده گرفت.
یکی از جنجالیترین پروندههای دوران مسئولیت طباطبایینژاد در معاونت نظارت و ارزشیابی، مسئله نظارت بر سکوهای نمایش خانگی بود. او در آن دوره صراحتاً اعلام کرد که تا زمانی که نهادهای قانونی مصادیق «صوت و تصویر فراگیر» را تعیین نکردهاند، نظارت صداوسیما بر ویاودیها هیچ وجاهت قانونی ندارد و مسئولیت صدور مجوز محتوا در شبکه نمایش خانگی – چه فیزیکی و چه مجازی – تنها با وزارت ارشاد است.
این اظهارات که بازتاب گستردهای در رسانهها داشت، موجب اختلاف نظر عمیق میان سازمان سینمایی و صداوسیما بر سر حوزه نظارت شد. اما آنچه این موضوع را حساستر میکند، پیامد عملی این موضعگیری بود، برای ماهها، آثار متعددی در شبکه نمایش خانگی بدون دریافت هرگونه مجوز از ساترا پخش و نمایش داده شدند.
در واقع پایهگذاری این بیقانونی در حوزه نمایش خانگی، مستقیماً از سوی طباطبایینژاد صورت گرفت؛ مدیری که با تفسیر شخصی خود از قوانین، عملاً زمینه را برای دور زدن نهاد ناظر قانونی فراهم کرد و نظارت بر محتوای صوتی و تصویری فراگیر را با چالش جدی مواجه ساخت.
خوانندگی آزادانه بازیگر زن ترک در سینمای ایران
در دوره معاونت نظارت و ارزشیابی سازمان سینمایی طباطبایینژاد فیلم سینمایی «مطرب» به کارگردانی مصطفی کیایی موفق به اخذ مجوز نمایش شد؛ فیلمی که در آن یک بازیگر زن ترک به نام «آیشگول چوشکون» به صورت کاملاً آزادانه به خوانندگی تیونینگ خودرو پرداخته است.
آنچه این پرونده را از منظر نظارت و ارزشیابی حائز اهمیت میکند، آن است که برای اولین بار در تاریخ سینمای ایران پس از انقلاب، فیلمی مجوز نمایش گرفت که در آن یک بازیگر زن خارجی به صورت آزادانه و بدون هیچ محدودیتی به خوانندگی پرداخته است.
بر اساس اطلاعات موجود، فیلمنامه «مطرب» پیشتر به دلیل «تشابه
تصمیم پرحاشیه در نظارت سینما: فراز و فرودها